Sốt xuất huyết Dengue là biến thể nặng của nhiễm trùng Dengue. Bệnh thường xuất hiện ở những người đã từng nhiễm virus Dengue trước đó. Bệnh liên quan đến cơ chế miễn dịch bất thường, làm tăng tính thấm thành mạch, gây thoát huyết tương và rối loạn đông máu, từ đó có thể dẫn đến xuất huyết nặng hoặc hội chứng sốc nguy hiểm. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và theo dõi y tế sát sao đóng vai trò quyết định trong việc phòng ngừa biến chứng.
Sốt xuất huyết Dengue là gì?
Đây là một thể bệnh của nhiễm trùng Dengue, do virus Dengue gây ra và lây truyền qua vết đốt của muỗi Aedes, đặc biệt là Aedes aegypti. Thể bệnh này chủ yếu gặp ở trẻ em dưới 10 tuổi sống tại các khu vực lưu hành sốt xuất huyết, đồng thời cũng có thể xảy ra ở người lớn, nhất là những người đã từng nhiễm virus Dengue trước đó.
Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, đau nhức cơ khớp. Trong một số trường hợp, bệnh có xu hướng diễn tiến nhanh sang giai đoạn nguy hiểm, với các biểu hiện xuất huyết, cô đặc máu và rối loạn tuần hoàn. Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến hội chứng sốc Dengue, suy tuần hoàn và suy đa cơ quan, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.
Trẻ em dưới 10 tuổi sống tại các khu vực lưu hành sốt xuất huyết có nguy cơ cao
Phân độ sốt xuất huyết Dengue
Hiện nay, việc phân loại bệnh chủ yếu dựa vào mức độ nặng và nguy cơ biến chứng, nhằm giúp theo dõi diễn tiến lâm sàng và can thiệp kịp thời. Theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban hành năm 2009 và được Bộ Y tế Việt Nam áp dụng trong thực hành lâm sàng, bệnh được phân loại thành các mức độ khác nhau, gồm:
1. Giai đoạn không có dấu hiệu cảnh báo
Ở mức độ này, người bệnh thường có biểu hiện sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, mệt mỏi, có thể kèm buồn nôn hoặc phát ban. Một số trường hợp có dấu hiệu xuất huyết nhẹ dưới da hoặc nghiệm pháp dây thắt dương tính, nhưng chưa xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm. Người bệnh vẫn cần được theo dõi chặt chẽ vì bệnh có thể tiến triển nhanh sang mức độ nặng hơn.
2. Giai đoạn có dấu hiệu cảnh báo
Đây là nhóm nguy cơ cao, thường xuất hiện từ ngày thứ 3 - 7 của bệnh, ngay cả khi người bệnh đã hết sốt. Các dấu hiệu cảnh báo cho thấy tình trạng thoát huyết tương và rối loạn tuần hoàn có thể đang diễn ra. Ở nhóm này, người bệnh thường cần nhập viện để theo dõi và điều trị kịp thời, nhằm phòng ngừa sốc và xuất huyết nặng.
3. Giai đoạn nguy hiểm
Người bệnh có thể xuất hiện sốc do thoát huyết tương, xuất huyết nặng hoặc suy chức năng các cơ quan như gan, thận, tim hoặc hệ thần kinh. Nếu không được cấp cứu và điều trị đúng cách, bệnh có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Nguyên nhân gây bệnh
Nguyên nhân trực tiếp gây bệnh là virus Dengue, thuộc họ Flaviviridae. Virus này có bốn typ huyết thanh (DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4). Khi xâm nhập vào cơ thể người, virus Dengue nhân lên trong máu và kích hoạt đáp ứng miễn dịch, gây ra các biểu hiện lâm sàng của bệnh.
Virus Dengue không lây truyền trực tiếp từ người sang người. Sự lây nhiễm xảy ra thông qua muỗi Aedes đóng vai trò trung gian. Muỗi cái mang virus Dengue sau khi hút máu người bệnh có thể truyền virus sang người lành qua vết đốt, đưa virus trực tiếp vào máu.
Sau khi xâm nhập, virus Dengue có thể gây rối loạn đáp ứng miễn dịch và làm tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến thoát huyết tương, rối loạn đông máu và giảm số lượng tiểu cầu. Đây là cơ chế bệnh sinh nền tảng của bệnh, đặc biệt trong các trường hợp diễn tiến nặng.
Nguyên nhân trực tiếp gây bệnh là virus Dengue
Các yếu tố nguy cơ liên quan đến sốt xuất huyết Dengue
Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp là virus Dengue, khả năng mắc bệnh và nguy cơ diễn tiến nặng còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau. Các yếu tố nguy cơ thường gặp, bao gồm:
- Sinh sống hoặc làm việc tại khu vực lưu hành sốt xuất huyết, nơi muỗi Aedes tồn tại và lây truyền virus Dengue.
- Tiền sử đã từng nhiễm virus Dengue, làm tăng nguy cơ xảy ra phản ứng miễn dịch mạnh và diễn tiến nặng ở những lần nhiễm sau.
- Độ tuổi, đặc biệt là trẻ em dưới 10 tuổi, nhóm được ghi nhận có nguy cơ cao mắc thể bệnh nặng trong nhiều nghiên cứu.
- Sức đề kháng kém hoặc có bệnh nền, như bệnh tim mạch, gan, thận, tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch.
- Chăm sóc và theo dõi y tế không đầy đủ, nhất là trong giai đoạn nguy hiểm khi sốt bắt đầu giảm.
- Chủ quan tự điều trị tại nhà, dùng thuốc không phù hợp hoặc không theo dõi diễn tiến bệnh sát sao.
Dấu hiệu cảnh báo cần chú ý
Sốt xuất huyết Dengue thường khởi phát với sốt cao đột ngột kèm đau đầu, và ở giai đoạn sớm rất khó phân biệt với sốt virus thông thường khác như cúm, Covid-19. Tuy nhiên, sau vài ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng, đặc biệt trong khoảng ngày thứ 3 - 7 của bệnh, bệnh có thể diễn tiến nhanh sang giai đoạn nặng nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo. Đây là những biểu hiện cho thấy nguy cơ thoát huyết tương, rối loạn tuần hoàn và biến chứng nguy hiểm đang hình thành, đòi hỏi người bệnh phải được theo dõi y tế sát sao hoặc nhập viện kịp thời.
Các dấu hiệu cảnh báo bệnh cần lưu ý bao gồm:
- Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần, nhất là vùng gan.
- Nôn ói liên tục, không thuyên giảm.
- Nôn ra máu hoặc có dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa.
- Xuất huyết bất thường, như chảy máu lợi, chảy máu cam.
- Đi ngoài phân đen, gợi ý xuất huyết đường tiêu hóa.
- Phù, do thoát huyết tương.
- Thay đổi ý thức, như thờ ơ, lú lẫn hoặc bồn chồn.
- Gan to, thường kèm đau khi ấn.
- Tràn dịch màng phổi hoặc cổ trướng, phát hiện qua thăm khám hoặc siêu âm.
- Thay đổi nhiệt độ cơ thể rõ rệt, chuyển từ sốt sang hạ thân nhiệt.
Sốt cao đột ngột kèm đau đầu là dấu hiệu điển hình của bệnh
Tìm hiểu thêm:
- Sốt Xuất Huyết Có Lây Không? Hiểu Đúng Để Phòng Bệnh Hiệu Quả
- Sốt Xuất Huyết Làm Gì Cho Nhanh Khỏi? Hướng Dẫn Phục Hồi Đúng Cách
Sốt xuất huyết Dengue có nguy hiểm không?
Căn bệnh này có thể trở nên rất nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng, nếu bệnh diễn tiến nặng và không được theo dõi, xử trí kịp thời. Mức độ nguy hiểm của bệnh không chỉ phụ thuộc vào các triệu chứng ban đầu, mà chủ yếu nằm ở diễn tiến trong những ngày tiếp theo, đặc biệt là giai đoạn sau khi sốt giảm. Ở thời điểm này, người bệnh có thể xuất hiện nhiều biến chứng nghiêm trọng, bao gồm:
1. Hội chứng sốc sốt xuất huyết
Đây là biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh, xảy ra khi tình trạng thoát huyết tương nghiêm trọng làm giảm nhanh thể tích tuần hoàn. Người bệnh có thể xuất hiện tụt huyết áp, mạch nhanh nhỏ, tay chân lạnh, da ẩm, tiểu ít hoặc vô niệu. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, bệnh có thể dẫn đến suy đa cơ quan và tử vong.
2. Xuất huyết nặng
Xuất huyết nặng là biến chứng thường gặp ở các trường hợp diễn tiến nặng, do giảm tiểu cầu kết hợp rối loạn đông máu. Người bệnh có thể bị xuất huyết tiêu hóa (nôn ra máu, đi ngoài phân đen), xuất huyết phổi, xuất huyết não hoặc chảy máu kéo dài ở nhiều vị trí khác. Tình trạng này làm tăng nguy cơ mất máu cấp, cần được theo dõi và điều trị tích cực tại cơ sở y tế.
Bệnh có thể gây xuất huyết tiêu hóa nặng
3. Suy chức năng các cơ quan
Trong các trường hợp nặng, sốt xuất huyết Dengue có thể gây suy chức năng một hoặc nhiều cơ quan, thường gặp nhất là gan, thận, tim và hệ thần kinh. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến tình trạng giảm tưới máu, thiếu oxy và phản ứng viêm toàn thân. Suy đa cơ quan là biến chứng nặng, làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
4. Rối loạn đông máu và giảm tiểu cầu nghiêm trọng
Virus Dengue và đáp ứng miễn dịch của cơ thể có thể gây giảm sâu số lượng tiểu cầu và rối loạn đông máu. Hậu quả là người bệnh dễ chảy máu tự nhiên, khó cầm máu và có nguy cơ xuất huyết nặng ngay cả khi không có tổn thương rõ ràng. Việc theo dõi sát chỉ số tiểu cầu và các xét nghiệm đông máu đóng vai trò quan trọng trong đánh giá mức độ nặng và hướng xử trí bệnh.
Chẩn đoán bệnh
Việc chẩn đoán bệnh được thực hiện dựa trên đánh giá lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng. Cụ thể:
1. Khám lâm sàng
Đây là bước đầu tiên và có vai trò quan trọng trong chẩn đoán bệnh. Bác sĩ sẽ đánh giá các triệu chứng như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi cơ khớp, buồn nôn, phát ban, đồng thời khai thác thời gian khởi phát và diễn tiến bệnh theo từng ngày. Trong quá trình thăm khám, việc phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng, nôn nhiều, xuất huyết bất thường, gan to hoặc thay đổi tri giác có ý nghĩa then chốt trong nhận diện nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.
2. Xét nghiệm công thức máu
Công thức máu là xét nghiệm cơ bản nhưng rất giá trị trong chẩn đoán và theo dõi bệnh. Các thay đổi thường gặp bao gồm giảm bạch cầu, giảm số lượng tiểu cầu theo thời gian và tăng hematocrit, gợi ý tình trạng thoát huyết tương. Việc theo dõi công thức máu định kỳ giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh, phát hiện sớm biến chứng và đưa ra quyết định theo dõi hoặc điều trị phù hợp.
5.
Xét nghiệm công thức máu giúp gợi ý tình trạng thoát huyết tương
3. Xét nghiệm phát hiện virus Dengue
Các xét nghiệm đặc hiệu giúp xác định nguyên nhân gây bệnh là virus Dengue. Tùy thời điểm mắc bệnh, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm kháng nguyên NS1 trong những ngày đầu, hoặc xét nghiệm kháng thể IgM và IgG để xác định tình trạng nhiễm Dengue cấp hay đã từng nhiễm trước đó.
Trong một số trường hợp cần chẩn đoán sớm và chính xác, xét nghiệm PCR có thể được sử dụng để phát hiện virus Dengue trong máu.
4. Các xét nghiệm hỗ trợ đánh giá mức độ nặng
Ở những trường hợp nghi ngờ sốt xuất huyết Dengue diễn tiến nặng, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm nhằm đánh giá biến chứng và mức độ tổn thương cơ quan, bao gồm xét nghiệm chức năng gan, thận, xét nghiệm đông máu, hoặc siêu âm để phát hiện tràn dịch màng phổi, cổ trướng. Các thăm dò này giúp định hướng xử trí kịp thời và hạn chế nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
Hiện nay, chưa có thuốc đặc trị tiêu diệt virus Dengue. Do đó, điều trị bệnh chủ yếu là điều trị hỗ trợ, nhằm kiểm soát triệu chứng, duy trì cân bằng dịch - điện giải và phòng ngừa, xử trí kịp thời các biến chứng nguy hiểm. Dưới đây là các hướng điều trị chính:
5. Điều trị hỗ trợ và kiểm soát triệu chứng
Ở các trường hợp bệnh chưa có biến chứng nặng, điều trị tập trung vào giảm triệu chứng và hỗ trợ cơ thể hồi phục. Các biện pháp chính bao gồm:
- Hạ sốt đúng cách bằng paracetamol theo liều khuyến cáo.
- Bù nước và điện giải đầy đủ, ưu tiên đường uống; truyền dịch khi người bệnh không uống được.
- Nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế vận động gắng sức.
- Theo dõi các dấu hiệu bất thường như đau bụng, nôn nhiều, xuất huyết để phát hiện sớm nguy cơ chuyển nặng.
6. Điều trị khi có dấu hiệu cảnh báo
Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần được đánh giá và theo dõi y tế chặt chẽ, nhằm phát hiện sớm nguy cơ diễn tiến nặng và can thiệp kịp thời. Các hướng xử trí thường được áp dụng bao gồm:
- Nhập viện hoặc theo dõi tại cơ sở y tế theo chỉ định của bác sĩ.
- Đánh giá tình trạng thoát huyết tương, thông qua thăm khám lâm sàng và các chỉ số xét nghiệm.
- Điều chỉnh bù dịch phù hợp, bảo đảm cân bằng dịch - điện giải, tránh truyền quá mức.
- Theo dõi sát công thức máu, đặc biệt là số lượng tiểu cầu và hematocrit.
- Giám sát các dấu hiệu sinh tồn, như mạch, huyết áp, nhịp thở và lượng nước tiểu.
7. Điều trị sốt xuất huyết Dengue nặng
Đối với các trường hợp bệnh nặng hoặc có hội chứng sốc, người bệnh cần được nhập viện và điều trị tích cực, thường tại các cơ sở y tế có khả năng hồi sức. Mục tiêu điều trị là xử trí kịp thời sốc, kiểm soát xuất huyết và hỗ trợ chức năng các cơ quan, nhằm giảm nguy cơ tử vong. Các biện pháp điều trị chính bao gồm:
- Xử trí hội chứng sốc sốt xuất huyết, bằng truyền dịch theo phác đồ phù hợp, theo dõi sát huyết áp, mạch và lượng nước tiểu.
- Kiểm soát xuất huyết nặng, truyền máu hoặc các chế phẩm máu khi có chỉ định.
- Điều chỉnh rối loạn đông máu, dựa trên kết quả xét nghiệm và tình trạng lâm sàng.
- Hỗ trợ chức năng các cơ quan, như gan, thận, tim và hô hấp, trong trường hợp có suy chức năng.
- Theo dõi liên tục các chỉ số sinh tồn, nhằm phát hiện sớm diễn biến xấu và xử trí kịp thời.
*Lưu ý, trong quá trình điều trị bệnh, người bệnh không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là các thuốc giảm đau, kháng viêm hoặc thuốc ảnh hưởng đến đông máu như aspirin và ibuprofen, do làm tăng nguy cơ xuất huyết. Người bệnh cũng không nên chủ quan khi thấy sốt giảm, vì đây có thể là giai đoạn bệnh dễ diễn tiến nặng. Việc tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của nhân viên y tế, theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và tái khám đúng hẹn đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an toàn và hiệu quả điều trị.
Cách phòng bệnh hiệu quả
Các biện pháp phòng bệnh chủ yếu tập trung vào ngăn muỗi đốt và loại bỏ môi trường sinh sản của muỗi Aedes trong cộng đồng và hộ gia đình. Cụ thể:
1. Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi
Muỗi Aedes sinh sản chủ yếu trong các dụng cụ chứa nước sạch quanh nhà. Việc loại bỏ nơi sinh sản của muỗi là biện pháp phòng bệnh nền tảng và hiệu quả nhất. Bạn cần lưu ý những điều sau:
- Đậy kín các vật dụng chứa nước như bể, chum, vại, xô, thùng.
- Thường xuyên thau rửa, chà sạch thành bể và thay nước bình hoa.
- Thu gom, loại bỏ các vật dụng có thể đọng nước như chai lọ, lon, lốp xe cũ.
- Thả cá vào bể nước để diệt lăng quăng, bọ gậy.
2. Phòng tránh muỗi đốt
Phòng tránh muỗi đốt là biện pháp trực tiếp giúp giảm nguy cơ lây nhiễm virus Dengue, bởi muỗi Aedes là trung gian truyền bệnh chính. Việc bảo vệ cơ thể khỏi muỗi cần được thực hiện liên tục và đúng cách, đặc biệt trong mùa mưa và khi khu vực đang có dịch:
- Ngủ màn kể cả ban ngày, nhất là đối với trẻ nhỏ, người già và người đang mắc bệnh.
- Mặc quần áo dài tay, sáng màu để hạn chế muỗi tiếp xúc với da.
- Sử dụng kem, dung dịch hoặc bình xịt xua muỗi theo đúng hướng dẫn.
- Dùng nhang muỗi, vợt điện hoặc thiết bị diệt muỗi trong không gian sinh hoạt.
- Lắp lưới chống muỗi tại cửa sổ, cửa ra vào nếu có điều kiện.
Phòng tránh muỗi đốt là biện pháp trực tiếp giúp giảm nguy cơ lây nhiễm virus Dengue
3. Giữ gìn vệ sinh môi trường sống
Môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng giúp hạn chế muỗi sinh sôi và làm giảm nguy cơ lây lan bệnh trong cộng đồng. Bạn cần thực hiện những hoạt động sau:
- Dọn dẹp nhà cửa gọn gàng, phát quang bụi rậm xung quanh nơi ở.
- Thu gom và xử lý rác thải đúng nơi quy định, tránh để rác tồn đọng gây đọng nước.
- Khơi thông cống rãnh, khu vực thoát nước, hạn chế nước tù đọng.
- Phối hợp với địa phương trong các đợt phun hóa chất diệt muỗi khi có dịch.
4. Nâng cao ý thức phòng bệnh
Phòng ngừa bệnh không chỉ là trách nhiệm cá nhân, mà cần sự chung tay của cả cộng đồng. Khi mỗi người chủ động nâng cao ý thức phòng bệnh, nguy cơ bùng phát và lan rộng dịch sốt xuất huyết sẽ được giảm đáng kể:
- Chủ động tìm hiểu kiến thức về sốt xuất huyết và các biện pháp phòng ngừa.
- Phát hiện sớm và đi khám kịp thời khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh.
- Tuân thủ khuyến cáo của ngành y tế, đặc biệt trong mùa mưa và khi có ổ dịch.
- Tham gia các hoạt động phòng chống dịch tại địa phương, giữ môi trường sống an toàn cho cộng đồng.
Khi nào người bệnh cần đi khám bác sĩ?
Người mắc bệnh không nên chủ quan tự theo dõi tại nhà, bởi bệnh có thể diễn tiến nhanh và trở nên nguy hiểm chỉ trong vài ngày. Việc đi khám bác sĩ đúng thời điểm giúp chẩn đoán sớm, theo dõi sát và xử trí kịp thời các biến chứng.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế hoặc đi khám bác sĩ ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Sốt cao liên tục trên 2 ngày hoặc sốt không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường.
- Đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần, đặc biệt ở vùng gan.
- Nôn nhiều, nôn liên tục hoặc nôn ra máu.
- Xuất huyết bất thường, như chảy máu cam, chảy máu chân răng, đi ngoài phân đen, tiểu ra máu.
- Mệt lả, lơ mơ, bứt rứt hoặc thay đổi tri giác.
- Tiểu ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ.
- Tay chân lạnh, da ẩm, dấu hiệu gợi ý rối loạn tuần hoàn hoặc sốc
- Sốt giảm nhưng tình trạng toàn thân xấu hơn, đây là thời điểm nguy hiểm dễ bị bỏ sót.
Ngoài ra, trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền hoặc người đã từng nhiễm virus Dengue trước đó, nên được đưa đi khám sớm, ngay cả khi triệu chứng ban đầu chưa rõ ràng.
Kết luận
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể diễn tiến nhanh từ thể nhẹ sang nặng và gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện, theo dõi và xử trí kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo, hướng điều trị cũng như các biện pháp phòng ngừa đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Đặc biệt, người bệnh không nên chủ quan khi thấy sốt giảm, mà cần theo dõi sát và đi khám đúng thời điểm để hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng.
Trong trường hợp xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết Dengue, việc thăm khám tại cơ sở y tế uy tín có đội ngũ chuyên môn cao là rất cần thiết. Bệnh viện Đại học Phenikaa với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và trang thiết bị hiện đại sẵn sàng hỗ trợ chẩn đoán, điều trị và theo dõi toàn diện. Liên hệ hotline 1900 886648 (miễn phí) để được tư vấn.
